خانه / مقالات پزشکی / آشنایی با دیالیز

آشنایی با دیالیز

دیالیز چیست؟

کلیه ها مسئول تصفیه کردن مواد زائد از خون هستند. دیالیز عملیاتی است که جایگزینی برای بسیاری از وظائف و مسئولیت های طبیعی کلیه ها می باشد. دیالیز به افراد این امکان را می دهد، با اینکه دیگر کلیه هایشان به خوبی کار نمی کند، بتوانند زندگی خوب و مفیدی را بگذرانند.

چه زمان بیماران به دیالیز نیاز پیدا می کنند؟

بیماران معمولاً زمانیکه مواد زائدبدنشان آنقدر زیاد می شود که به خاطر آن ناراحتی در بدنشان ایجاد میگردد، نیاز به انجام دیالیز پیدا می کنند. سطح مواد زائد معمولاً کم کم در بدن افزایش می یابد. پزشکان مواد شیمیایی مختلفی را در خون اندازه گیری می کنند تا ببینند چه زمان دیالیز برای بیمار لازم می شود. دو مورد از مهمترین مواد شیمیایی موجود در خون که برای این مورد اندازه گیری می شوند، کراتینین و اوره خون است. وقتی مقدار این دو ماده در خون بالا می رود، نشاندهنده این است که توانایی کلیه ها برای تصفیه بدن از مواد زائد پایین آمده است.

انواع دیالیز :

۱- دیالیز خونی ۲- دیالیزصفاقی

  • در دیالیز خونی یا همودیالیز برای خارج کردن مواد زائد و آب اضافی از بدن به وسیله دستگاه همودیالیز از یک نوع فیلتر خاص استفاده می کنند.
  • در دیالیز صفاقی از مایعی که با یک لوله پلاستیکی در حفره شکم بیمار قرار داده می شود، مواد زائد و آب اضافی از بدن خارج می شود.

بیمار طی دیالیز چه می کند؟

درمان همودیالیز در واحد همودیالیز صورت می گیرد. واحد همودیالیز یک ساختمان خاص است که با دستگاه هایی تجهیزشدهاست که درمان دیالیز را انجام می دهند. بیماران باید معمولاً سه بار در هفته به واحد دیالیز مراجعه کنند. برای مثال، شنبه/دوشنبه/چهارشنبه یا یکشنبه/سه شنبه/پنجشنبه. هر جلسه همودیالیز حدود ۲ تا ۴ ساعت طول می کشد.در دیالیز صفاقی لازم است که بیمار نقش فعالتری را در درمان خود داشته باشد. یکی از مهمترین مسائل مسئولیت بیمار برای حفظ استریلیتی است تا از عفونت جلوگیری شود.در این عملیات، بیمار ابتدا خود را وزن می کند تا مایع مناسب انتخاب شود آنگاه بیمار ماسکی زده و محل لوله را تمیز میکند. اجازه داده شده مایعی که درحفره پریتوئن بوده خارج شود و یک محلول جدید را مرتبط می کند که به داخل حفره پریتوئن فرستاده شود. این عملیات معمولاً ۳۰ دقیقه زمان می برد .

مزایای انواع مختلف دیالیز

هر دو نوع دیالیز مزایا و معایبی دارندکه برحسب شیوه زندگی، سیستم حمایتی، و میزان مسئولیت پذیری بیمار تصمیم گیری میشود. هر بیمار باید از دیدگاه خود به این دو نوع روش درمانی نگاه کند.دربیمارانی که رگ مناسب برای ایجاد فیستول شریانی وریدی دارند معمولا دیالیز خونی بهتر است . برای بسیاری از بیماران، یکی از مهمترین مزیت های همودیالیز این است که هیچ مشارکتی در درمان ندارند. تنها کاری که باید بکنند این است که تا بیمارستان یا کلینیک مخصوص دیالیز بروند. برای آندسته از بیمارانی که درمان های مستقل تری را ترجیح می دهند، دیالیز صفاقی برنامه تغییرپذیرتری دارد و می تواند در خانه هم انجام گیرد. اما هنوز هم باید روزانه ساعتی را صرف عملیات دیالیز کند.مهمترین مشکل دیالیز صفاقی احتمال عفونت است. بیمار یک لوله پلاستیکی دارد که از حفره پریتوئن به خارج بدن می رود و این می تواند احتمال وارد شدن باکتری را به بدن افزایش دهد.

روش همودیالیز

همودیالیز شایع‌ترین روش درمان جایگزین کلیه در بیماران کلیوی است. در این روش خونی که از یک مسیر عروقی ثابت یا موقتی بدست می‌آید با سرعت ۳۰۰ میلی لیتر در دقیقه یا بیشتر به درون مویرگهایی که از غشاهای نیمه مصنوعی ساخته شده‌اند، پمپ می‌گردد. در سمت مقابل، مایع دیالیز که حاوی کلراید سدیم، بی‌کربنات و غلظتهای مختلفی از پتاسیم است، حرکت می‌کند.

دیالیز صفاقی یکی از شیوه‌های درمان جایگزینی کلیه‌است که تقریباً از دو دهه پیش رواج فزاینده‌ای یافته‌است که اساسا به دلیل سهولت و مناسب بودن و قیمت پایین آن است. در دیالیز صفاقی، انتقال آب و مواد حل شونده از خلال غشا که دو کمپارتمان حاوی مایع را از هم جدا می‌کند، انجام می‌شود. این دو کمپارتمان عبارت‌اند از: خون موجود در کاپیلرهای صفاقی که در نارسایی کلیه حاوی مقادیر بیشتری اوره، کراتینین، پتاسیم و… است و محلول دیالیز در حفره صفاقی که بطور معمول حاوی سدیم، کلر استات و لاکتات است که با غلظت بالای گلوکز هیپراسمولار شده‌است. غشای صفاق به عنوان یک صافی عمل می‌کند، واقعا یک غشا هتروژن، نیمه تراوا و حاوی سوراخها در اندازه‌های مختلف است که آناتومی و فیزیولوژی پیچیده‌ای دارد. جریانهای انتقالی در انجام جایگزینی انتشار: مواد حل شونده اورمیک و پتاسیم بر اساس شیب غلظت از مویرگهای خون صفاق به محلول دیالیز صفاقی منتشر می‌شوند در حالیکه گلوکز، لاکتات در مقیاس کمتر، کلسیم در مسیری معکوس از محلول دیالیز وارد خون می‌شوند. اولترا فیلتراسیون: بطور هم‌زمان هیپراسمولار بودن نسبی محلول دیالیز صفاقی موجب اولترافیلتراسیون آب و همراهآن مواد حل شونده در آب از غشا می‌شود.

مشکلات اختصاصی در بیماران دیالیزی

افسردگی

افسردگی شایع‌ترین شکایت روانی در بیمارن دیالیزی است که پاسخی به واقعیت، ترس یا فقدانی موهوم است. تظاهرات آن شامل خلق افسرده پایدار، تصور و نگرشی ضعیف از خود و احساس ناامیدی است. افسردگی مهم‌ترین مشکل روانی است که در صورت عدم شناسایی یا درمان می‌تواند منجر به قطع دیالیز شود.

سوء تغذیه

سوء تغذیه یک مساله نسبتاً رایج در بیمارانی است که به مدت طولانی دیالیز می‌شوند و تقریباً ۳/۱ بیماران همودیالیزی و دیالیز صفاقی دچار آن هستند. سوء تغذیه می‌تواند ناشی از دریافت غذای کم، افزایش از دست دادن پروتئین باشد. آثار سو تغذیه زیاد است و شامل افزایش مرگ و میر و دفعات بستری در بیمارستان، خستگی و بازتوانی ضعیف است.

افزایش فشار خون

افزایش فشار خون به عنوان علت اصلی بستری و مرگ و میر بیمارن دیالیزی در نظر گرفته می‌شود. تخمین ما از خطر بیماری قلبی عروقی همراه با افزایش فشار خون شریانی در جمعیت دیالیزی بر اساس مطالعات طولانی مدت محدودی استوار است.از عوارض دیگر موجود در بیماران دیالیز می‌توان به اختلالات خونی، اختلالات آندوکرین، بیماری استخوان و … اشاره کرد.

حذف مواد زائد توسط دیالیز خانه تکانی در بدن

فیلتری به نام دیالیز

مهم‌ترین وظیفه کلیه‌ها برداشت مواد زائد از خون و بازگرداندن خون تصفیه شده به بدن است . هر دقیقه حدود یک لیتر خون از طریق سرخرگ کلیوی وارد کلیه‌ها می‌شود. پس از اینکه خون تصفیه شد خون تصفیه شده از طریق سیاهرگ‌های کلیوی به بدن باز می‌گردد. کلیه‌ها آب بدن را تنظیم می‌کنند، مواد زائد را برداشت می‌کنند هورمون می سازند. وقتی فعالیت کلیه ها %۱۵ حالت نرمال آن شد فرد نیاز به عمل دیالیز جهت فیلتر کردن خون از ترکیبات اضافی را دارد.دیالیز در مبتلایان به نارسایی حاد کلیه وقتی سطح نیتروژن- اوره‌ ‌سرم(SUN) آن‌ها به ۱۰۰ – ۷۰ میلی گرم در دسی‌لیتر می‌رسد یا هنگامی که کلیرانس کراتینین آن‌ها به کمتر از ۲۰ – ۱۵ میلی‌لیتر در دقیقه کاهش می‌یابد، شروع می‌شود.متاسفانه دیالیز فقط می تواند جایگزین دو وظیفه اول کلیه شود و قادر به تولید و آزاد کردن هورمون‌ها نیست. واژه دیالیز(dialyze) به معنای تجزیه کردن و تفرق اتصال است. دیالیز یعنی تصفیه کردن خون از راه مکانیکی؛ فرایندی است که در آن محصولات زائد و آب‌های اضافی طی چرخش خون از یک فیلتر مصنوعی از بدن خارج می شوند و خون تمیز دوباره به بدن بازگردانده می شود. با توجه به نیاز مبرم نقاطمختلف کشور به بخش دیالیز ، راه‌اندازی این بخش از اهمیت خاصی برخوردار است . با توجه به نیاز بیماران دیالیزی به بخش‌های خدمات آزمایشگاه ،‌ ‌بانک خون ، رادیولوژی ، بخش نفرولوژی ، واحد تغذیه و مددکاری لازم است این بخش در‌ ‌بیمارستانی تاسیس شود که دارای بخش‌های مذکور باشد . از طرف دیگر سهل الوصول بودن‌ ‌مکان قرارگیری این بخش نیز دارای اهمیت خاصی است.کلیه ها مسئول فیلتر کردن و در واقع تصفیه کردن مواد زائد از خون هستند. دیالیز عملیاتی است که جایگزینی برای بسیاری از وظایف و مسئولیت‌ ‌های طبیعی کلیه ها است. کلیه ها دو عضوی هستند که در هر دو طرف پشت حفره شکم‌ ‌قرار گرفته اند. دیالیز به افراد این امکان را می دهد، با این که دیگر کلیه هایشان به خوبی کار نمی کند، بتوانند زندگی خوب و مفیدی را بگذرانند. دیالیز‌ ‌با انجام عملکردهای کلیه های از کار افتاده، به بدن کمک می کند. کلیه ها نقش‌های مختلفی در بدن دارند. یکی از وظایف مهم و اصلی کلیه ها، تنظیم توازن آب بدن است‌. ‌ این‌کار را با تنظیم مقدار ادرار که به طور روزانه از بدن خارج می شود، انجام می دهند. در روزهای گرم، بدن بیشتر عرق می کند. درنتیجه، آب کمتری باید از کلیه ها‌ ‌دفع شود. در روزهای سرد نیز که بدن کمتر عرق می کند، برای حفظ توازن مناسب در بدن،‌ ‌خروج ادرار باید بیشتر باشد و این وظیفه کلیه است که کار تنظیم مایعات بدن را توسط‌ ‌خروج ادرار انجام دهند‌. ‌یکی دیگر از وظائف اصلی کلیه ها خارج کردن‌ ‌مواد زائدی است که بدن در طول روز تولید می کند. در عملکردهای مختلف بدن، سلول ها انرژی مصرف می کنند. عملکرد سلول ها مواد زائدی تولید می کند که باید از بدن بیرون‌ ‌روند. وقتی این مواد زائد به اندازه کافی از بدن دفع نشوند، در بدن جمع می شوند‌. ‌بالا رفتن میزان این مواد زائد در بدن، آزوتمیا نام دارد که با آزمایش خون سنجیده‌ ‌می شود. وقتی مواد زائد در بدن جمع می شوند، وضعیت بدی در بدن ایجاد می شود که اورمی یا اوره خونی نامیده می‌شود.

زمان انجام دیالیز

بیماران معمولا زمانی‌که مواد زائد بدنشان آنقدر زیاد می شود که‌ ‌به خاطر آن ناراحتی در بدنشان ایجاد می شود، نیاز به انجام دیالیز پیدا می کنند‌. ‌سطح مواد زائد معمولا کم کم در بدن افزایش می یابد. پزشکان مواد شیمیایی مختلفی را در خون اندازه‌‌گیری می کنند تا ببینند چه زمان دیالیز برای بیمار لازم می شود. دو‌ ‌مورد از مهم‌ترین مواد شیمیایی موجود در خون که برای این مورد اندازه گیری می شوند، ‌ ‌کراتینین و نیتروژن اوره خون است. وقتی مقدار این دو ماده در خون بالا می رود، ‌ ‌نشان‌دهنده این است که توانایی کلیه ها برای تصفیه بدن از مواد زائد پایین آمده است. پزشکان برای سنجش سطح عملکرد و فعالیت کلیه ها از آزمایش ادرار، تصفیه‌ ‌کراتینین، استفاده می کنند. بیمار ادرار را در ظرفی مخصوص برای یک روز کامل نگهداری می کند. مواد زائد موجود در ادرار و خون با اندازه گیری مقدار کراتینین، سنجیده می‌ ‌شوند. با مقایسه سطح این ماده در خون و ادرار، پزشک تشخیص می هد که کلیه ها کار می‌ ‌کنند یا خیر. نتیجه این عمل تصفیه کراتینین نامیده می شود. معمولا وقتی آزمایش تصفیه کراتینین تا‌ ۱۰-۱۲cc/minute پایین می آید، بیمار به دیالیز نیاز دارد‌. ‌پزشک از شاخص های دیگری نیز برای تعیین وضعیت بیمار استفاده می کند تا‌ ‌درمورد نیاز او به دیالیز تصمیم بگیرد. اگر بیمار ناتوانی عمده ای در استخراج مواد‌ ‌زائد از بدن داشته باشد، یا اگر دچار بیماری های قلبی، ریه، معده و از این قبیل‌ ‌بود، یا با حس چشایی یا حس در پاهای خود مشکل داشت، باوجود این‌که ممکن است تصفیه‌ ‌کراتینین تا آن میزان که گفته شد پایین نیامده باشد، باز هم دیالیز توصیه می شود‌.

بررسی کنید

ابزارهای مرتبط با دیالیز

آشنایی با ابزارهای مرتبط با دیالیز دیالیز نوعی درمان است که برخی از فعالیت‌های کلیه طبیعی …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *